Fundacja rodzinna od momentu wejścia w życie przepisów w maju 2023 roku wzbudza ogromne zainteresowanie wśród przedsiębiorców i doradców podatkowych. Przyczyna jest prosta – to instrument, który łączy ochronę majątku z atrakcyjnym reżimem podatkowym. Ale „atrakcyjny” nie oznacza „prosty”. Opodatkowanie fundacji rodzinnej to obszar, który wymaga precyzyjnego rozumienia zasad – bo błędy w planowaniu struktury fundacji mogą skutkować nieoczekiwanymi obciążeniami podatkowymi, które niweczą korzyści z jej utworzenia. Ten artykuł porządkuje najważniejsze kwestie podatkowe związane z fundacją rodzinną.

Fundacja rodzinna jako podatnik CIT – podstawowe zasady

Fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych – CIT. Ale zasady jej opodatkowania różnią się zasadniczo od tych, które obowiązują spółki kapitałowe. Kluczową cechą reżimu podatkowego fundacji rodzinnej jest odroczenie opodatkowania do momentu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów.

W trakcie bieżącej działalności fundacja korzysta ze zwolnienia z CIT od dochodów uzyskiwanych w ramach dozwolonej działalności gospodarczej. Oznacza to, że dywidendy z udziałów w spółkach, odsetki od pożyczek, przychody z najmu i dzierżawy nieruchomości, zyski ze sprzedaży aktywów – wszystkie te dochody są zwolnione z podatku na poziomie fundacji, o ile mieszczą się w katalogu działalności dozwolonej.

Opodatkowanie pojawia się co do zasady dopiero w momencie, gdy fundacja wypłaca świadczenia beneficjentom lub gdy fundacja jest likwidowana. To mechanizm zbliżony do estońskiego CIT – podatek jest odraczany, a nie eliminowany.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej przy wypłacie świadczeń – stawki i zasady

Moment wypłaty świadczeń to punkt, w którym materializuje się zobowiązanie podatkowe fundacji. Zasady opodatkowania zależą od tego, kto jest beneficjentem i jaki jest jego stopień pokrewieństwa z fundatorem.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów przebiega dwutorowo. Po stronie fundacji – fundacja płaci CIT według stawki 15% od wartości wypłacanego świadczenia lub mienia przekazywanego beneficjentom. Po stronie beneficjenta – beneficjent może być zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, chyba że korzysta ze zwolnienia.

Zwolnienie z PIT przysługuje beneficjentom należącym do tzw. grupy zero – czyli fundatorowi oraz osobom należącym do jego najbliższej rodziny: małżonkowi, zstępnym, wstępnym, pasierbom, rodzeństwu, ojczymowi i macosze. Beneficjenci spoza grupy zero płacą podatek PIT według stawki 10 % (I grupa podatkowa) lub 15% (II grupa podatkowa) od otrzymanych świadczeń.

W praktyce oznacza to, że przy beneficjentach z grupy zero efektywne opodatkowanie wypłacanych świadczeń wynosi 15% – na poziomie fundacji, bez dodatkowego obciążenia po stronie beneficjenta. To znacznie korzystniej niż dywidenda wypłacana ze spółki kapitałowej, która podlega opodatkowaniu CIT na poziomie spółki i PIT na poziomie wspólnika.

Dozwolona działalność gospodarcza fundacji – co mieści się w zwolnieniu podatkowym?

Zwolnienie z CIT dotyczy wyłącznie dochodów z działalności dozwolonej, zdefiniowanej w ustawie o fundacji rodzinnej. To kluczowe ograniczenie, które wymaga starannego zaplanowania struktury aktywów i działalności fundacji.

Do dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej zalicza się:

• Zbywanie mienia – sprzedaż aktywów wniesionych do fundacji lub nabytych w toku działalności, o ile mienie nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia
• Najem i dzierżawa – wynajem nieruchomości i innych składników majątkowych fundacji
• Przystępowanie do spółek – fundacja może być wspólnikiem spółek handlowych i czerpać dochody z dywidend
• Udzielanie pożyczek beneficjentom i spółkom powiązanym – fundacja może finansować beneficjentów i spółki w formie pożyczek
• Obrót zagranicznymi środkami płatniczymi – należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności zwianych z działalnością fundacji rodzinnej,
• Prowadzenie przedsiębiorstwa rolnego – fundacja może prowadzić działalność w zakresie produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu

Działalność wykraczająca poza ten katalog podlega opodatkowaniu sankcyjną stawką CIT wynoszącą 25%. To istotne ryzyko, które należy uwzględnić przy projektowaniu struktury fundacji – szczególnie gdy fundator prowadził aktywną działalność operacyjną i rozważa przeniesienie jej do fundacji.

Wniesienie majątku do fundacji – skutki podatkowe

Przekazanie majątku do fundacji rodzinnej przez fundatora jest zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych oraz z podatku od spadków i darowizn. To istotna ulga, która ułatwia zasilenie fundacji majątkiem bez generowania natychmiastowych obciążeń fiskalnych.

Po stronie fundatora wniesienie majątku do fundacji nie generuje przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT – przeniesienie własności aktywów na fundację nie jest traktowane jako odpłatne zbycie. Fundacja nabywa aktywa według wartości rynkowej na dzień wniesienia, co ma znaczenie przy późniejszym obliczaniu ewentualnych zysków ze zbycia tych aktywów.

Warto jednak pamiętać, że aport do fundacji jest nieodwracalny w tym sensie, że majątek fundacji nie może być swobodnie wycofany przez fundatora. Fundator może pobierać świadczenia z fundacji jako beneficjent, ale nie może po prostu „zabrać” majątku fundacji z powrotem. To konsekwencja, którą należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o zakresie majątku przenoszonego do fundacji.

Likwidacja fundacji rodzinnej – skutki podatkowe

Likwidacja fundacji rodzinnej generuje skutki podatkowe zarówno po stronie fundacji, jak i po stronie beneficjentów otrzymujących mienie likwidacyjne. To scenariusz, który warto rozważyć na etapie planowania – nie dlatego, że jest prawdopodobny, ale dlatego że jego podatkowe konsekwencje mogą być znaczące.

Przy likwidacji fundacji mienie przekazywane beneficjentom podlega opodatkowaniu CIT po stronie fundacji. Stawka wynosi 15% od wartości przekazywanego mienia po odjęciu wartości podatkowej wspomnianego mienia. Beneficjenci z grupy zero są zwolnieni z PIT od otrzymanego mienia likwidacyjnego. Beneficjenci spoza grupy zero płacą PIT według stawki 10% lub 15%.

Mienie likwidacyjne jest wyceniane według wartości rynkowej na dzień likwidacji – co przy aktywach, które przez lata znacząco wzrosły na wartości, może generować istotne zobowiązania podatkowe nawet przy korzystnych stawkach.

Fundacja rodzinna a holding – porównanie efektywności podatkowej

Dla przedsiębiorców rozważających optymalizację struktury majątkowej fundacja rodzinna często jest porównywana z holdingiem spółek kapitałowych. Oba instrumenty oferują odroczenie opodatkowania dywidend, ale różnią się w kilku istotnych aspektach.

Holding oparty na spółce holdingowej korzysta z dyrektywy Parent-Subsidiary, która eliminuje opodatkowanie dywidend przepływających między spółkami powiązanymi w UE. Ale przy wypłacie dywidendy do wspólnika – osoby fizycznej – nieuchronnie pojawia się podatek PIT według stawki 19%.

Fundacja rodzinna przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów z grupy zero osiąga efektywną stawkę opodatkowania wynoszącą 15% – i nie ma dalszego opodatkowania po stronie beneficjenta. Przy założeniu wieloletniego horyzontu inwestycyjnego i reinwestowania zysków wewnątrz fundacji różnica w efektywności podatkowej między obiema strukturami może być znacząca.

Fundacja ma też dodatkową zaletę, której holding nie oferuje – ochronę majątku przed rozdrobnieniem i precyzyjną kontrolę nad zasadami jego dystrybucji między kolejne pokolenia.

Planowanie podatkowe z fundacją rodzinną – gdzie tkwią ryzyka?

Fundacja rodzinna to instrument, który przy prawidłowym zastosowaniu oferuje znaczące korzyści podatkowe. Ale błędy w projektowaniu struktury mogą skutkować poważnymi problemami – zarówno podatkowymi, jak i prawnymi.

Najczęstsze ryzyka to prowadzenie przez fundację działalności wykraczającej poza katalog dozwolony – co skutkuje sankcyjną stawką CIT 25%. Nieprawidłowe określenie kręgu beneficjentów i ich grup – co wpływa na stawki opodatkowania świadczeń. Brak precyzji w statucie fundacji w zakresie zasad wypłaty świadczeń – co może prowadzić do nieoczekiwanych skutków podatkowych. Nieuwzględnienie dziesięcioletniego okresu przy obliczaniu substratu zachowku – co naraża fundację na roszczenia, których nie można zaspokoić bez naruszenia majątku fundacji.

Marianski Group świadczy kompleksowe doradztwo podatkowe i prawne w zakresie tworzenia i optymalizacji struktury fundacji rodzinnych. Doradztwo obejmuje analizę efektywności podatkowej fundacji w porównaniu z alternatywnymi strukturami, projektowanie statutu minimalizującego ryzyka podatkowe i wsparcie przy bieżącym funkcjonowaniu fundacji.

Wpis gościnny.